Celem niniejszego artykułu jest rozpoczęcie dyskusji na temat estetyki reklam i szyldów umieszczanych na budynkach Lublina, a także wskazanie władzom miasta, w jaki sposób można wpływać na estetykę reklam.

Wraz ze zmianami w systemie gospodarczo politycznym, zmieniał się w ostatnich latach wygląd budynków naszego miasta. W czasach PRL praktycznie nie istniał sektor prywatny, a produkcja i usługi firm państwowych sprzedawały się „na pniu”. Niepotrzebny więc był marketing, a zatem także reklama. Na budynkach Lublina, jak pamiętają starsi z nas, umieszczone były w głównej mierze stonowane i nudne kolorystycznie informacje o nazwie i branży sklepu. W powszechnym użyciu były neony, które obecnie są wspominane pozytywnie. Jedynymi reklamami o większej powierzchni były hasła typu „Oszczędzaj w PKO” umieszczane w celach bardziej propagandowych, niż mających zachęcić do zakupu usług czy produktów.

Już od 20 lat żyjemy w gospodarce, w której, aby cokolwiek sprzedać, należy dotrzeć do odbiorców, którzy atakowani są codziennie setkami reklam wizualnych, umieszczonych zarówno na budynkach, pojazdach, słupach lub specjalnych konstrukcjach z billboardami. Cierpi na tym niejednokrotnie estetyka elewacji budynków Lublina, a, co za tym idzie, estetyka głównych ulic miasta. Przykładów jest bardzo dużo, niektóre można obejrzeć poniżej.

Fot. 1. Ul. Krakowskie Przedmieście 2, kamienica w Rejestrze Zabytków (fot. autorzy)

Fot. 2 . Ul. Królewska 6, kamienica nie ujęta w Rejestrze Zabytków (fot. autorzy)

Podróżując po innych krajach zauważamy, że tamtejsze reklamy nie przytłaczają aż tak jak w Polsce. Czy oznacza to że w Polsce nie można pozbyć się nadmiernej ilości reklam? Rozpocznijmy dyskusję nad tym problemem.

Należy się zastanowić czy gospodarce wolnorynkowej istnieją w ogóle jakiekolwiek sposoby na ograniczenie ilości reklam. Poniżej prezentujemy niektóre z dostępnych metod, którymi władze samorządowe oraz instytucje państwowe mogą wpływać na wygląd lub ilość reklam. Przedstawimy też propozycje co do możliwości kształtowania estetyki miasta, również te pozaprawne.

1. Przepisy ustawy o drogach publicznych[1]

Miasto jako zarządca ulic i chodników położonych w obszarze miasta pobiera opłaty za zajęcie pasa drogowego. Jako zajęcie traktowane jest umieszczenie obiektu (np. reklamy), która wychodzi poza obręb budynku w rzucie pionowym.

O pozwolenie na umieszczenie reklamy zajmującej pas drogowy na obszarze miasta należy wystąpić do Prezydenta Miasta. Organ ten nie ma możliwości odmowy wydania pozwolenia, jeżeli reklama nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego lub nie spowoduje uszkodzenia pasa drogowego. Za wydanie pozwolenia pobiera się stosowną opłatę. W przypadku decyzji odmownej, odwołanie kieruje się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. SKO sprawdza czy decyzja organu pierwszej instancji została wydana zgodnie z przepisami, co często prowadzi do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Prezydenta. W takim przypadku Prezydent wydaje w większości przypadków decyzje uwzględniające o wydanie pozwolenia.

Obecnie obowiązujące przepisy wydane przez Radę Miasta Lublin nie różnicują opłat rocznych za zajęcie pasa drogowego na reklamę.

http://wwwww.zpit.bip.lublin.eu/bip/um/index.php?t=210&id=52802

Wydaje się, że ciekawym pomysłem jest zróżnicowanie wysokości opłat za zajęcie pasa drogowego w zależności od rodzaju reklamy. Ze względu na obszerność tego zagadnienia szczegółowa analiza tej problematyki zostanie przeprowadzona w kolejnym artykule.

2.      Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP)

Ustalenia MPZP w zakresie estetyki budynków odnoszą się do sytuacji zaistniałych po wejściu w życie tego aktu, ze względu na to, że MPZP może wywierać skutki tylko na przyszłość. Oznacza to, że nie ma możliwości wymuszenia poprzez MPZP zmiany szyldów, reklam czy elewacji budynków, które już zostały umieszczone na budynku.

Niestety, ścisłe centrum Lublina do tej pory nie może doczekać się objęcia miejscowym planem zagospodarowania. Powoduje to liczne trudności – inwestycje muszą być poprzedzone uzyskaniem decyzji o warunkach zabudowy. Pozostałe dzielnice Lublina są w większości objęte miejscowym planem.

Przeanalizowaliśmy jedną z uchwał w sprawie MPZP dla Lublina tj. Uchwałę Rady Miasta Lublin z dnia 17.III.2005 nr 628/XXIX/2005:

(Uchwała dostępna jest pod adresem: http://www.um.lublin.pl/um/index.php?t=210&id=32306)

Uchwała ta dotyczy wschodniej części miasta (m.in. Głusk, Felin). Brak w niej niestety definicji reklamy, szyldu, bądź nośnika reklamowego. Pierwsza wzmianka o estetyce występuje w § 25 ust 4. Przepis ten dotyczy lokalizacji elementów usługowych na terenach mieszkaniowych pod warunkiem (…) nie obniżania estetyki otoczenia. Drugi postanowienie znajduje się w § 95 ust 1 pkt 3.2). Zgodnie z nim zaleca się modernizację i uzupełnienia miejskiego układu komunikacyjnego z dbałością o estetykę ciągów komunikacyjnych i o ochronę zieleni przyulicznej. Oba te postanowienia są nieprecyzyjne i trudne do wyegzekwowania, co w praktyce uniemożliwia ich skuteczną egzekucję.

A jak to robią inne miasta? Poniżej przedstawiamy kilka przykładów:

A.     Gdynia  

http://www.gosirgdynia.pl/_podstrony/przetargi/2009_02_06/za%B3%B9cznik%20nr%206%20wypis%20i%20wyrys.pdf

MPZP dotyczy dzielnicy raczej na obrzeżach Gdyni. Mimo odległości tej dzielnicy od centrum miasta, MPZP zawiera szereg uregulowań dotyczących reklam. W § 5 i § 6 zawarto wymagania dotyczące ich rozmiarów, odległości od budynku, spójności graficznej itp.

B.    Częstochowa

http://www.czestochowa.um.gov.pl/tablica/miejscowy%20plan%20inwestycyjny/uchwala_1015_LXII_1_0.doc

Na uwagę zasługuje stwierdzenie: „Reklamy, o których mowa w ust. 1 można lokalizować jedynie w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej, w części parterowej budynku” (§ 22 ust. 2). W przypadku Lublina taki przepis rozwiązałby kwestie reklam powieszone powyżej parteru budynków (patrz zdjęcie 1, 2 powyżej).

C.    Warszawa, Ursynów (projekt)
http://bip.warszawa.pl/NR/rdonlyres/D02359F8-6BE8-45C5-8F56-2C840BF8D9DB/685720/AM_ogl_124_20090429_plan_tekst.pdf

Mimo, że MPZP dotyczy głównie południowej, mieszkaniowej część miasta, to zawiera również postanowienie dotyczące reklam:

 
W §2 zaproponowano m.in. definicje reklamy i nośnika reklamowego, reklamy podświetlanej, szyldu itp. Reklam i szyldów dotyczy cały § 6 projektu.
Podobać się może postanowienie, iż reklama nie może znajdować się w odległości mniejszej niż 20 m od znaku drogowego i np. 3 m od pnia drzewa.

1. Przepisy ustawy o ochronie zabytków[2]

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zawiera przepisy dotyczące reklam:

Art. 36. 1. Pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga:

(…) 10)  umieszczanie na zabytku wpisanym do rejestru urządzeń technicznych, tablic, reklam oraz napisów, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1; (…)

Na podstawie analizy listy budynków zabytkowych Lubina stwierdzamy, że nie każdy budynek w głównych ciągach centrum Lublina jest wpisany do Rejestru Zabytków. Jednakże w rejestrze tym znajduje się Zespół Urbanistyczny Starego Miasta i Śródmieścia, co sprawia, ze Wojewódzki Konserwator Zabytków ma prawo interweniować w przypadku reklam i szyldów umieszczonych na budynkach bez jego zgody. Mimo tego na zaprezentowanych zdjęciach widać reklamy powyżej parteru budynku należącego do Zespołu Urbanistycznego Starego Miasta i Śródmieścia. Główny problem to oczywiście nie zgłaszanie przez właścicieli i zarządców nowych szyldów do konserwatora.

Miejski Konserwator Zabytków ma duże możliwości oddziaływania na estetykę. Warto wykorzystać te możliwości w celu poprawy wyglądu centralnych dzielnic miasta. Należy z radością odnotować, że spore sukcesy w tej dziedzinie odnotowaliśmy na Starym Mieście. W porównaniu z poprzednimi latami ilość reklam zmniejszyła się, przy jednoczesnej poprawie jakości tych, które pozostały.

1. Inne rozwiązania

Na estetykę miast powinny wpływać przede wszystkim inicjatywy społeczne. Pożądany jest przy tym aktywny udział władz miasta.

Takimi inicjatywami mogą być w szczególności:

A.     stworzenie MPZP przy udziale wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa, jak to ma miejsce w innych miastach. Na podstawie takiego projektu przeprowadzane są konsultacje społeczne, w ramach których mieszkańcy miasta zgłaszają swoje propozycje zmian.

B.     miasto może stosować ulgi w podatku od nieruchomości dla właścicieli budynków, których fasady spełnią wymagania UM Lublin,

C.    wsparcie remontów budynków przez władze miasta, np. w postaci preferencyjnych pożyczek na remonty elewacji (rozwiązanie stosowane w Krakowie),

D.    Stworzenie Komisji Estetyki Miasta („komisja Boni Ordinis”)

Taka komisja już powstała i z pewnością jest to krok w dobrym kierunku, jednakże wśród jej członków znajdują się jedynie osoby delegowane przez Urząd Miasta  Proponujemy, aby do takiej komisji zaprosić również właścicieli budynków, lubelskich przedsiębiorców oraz architektów i plastyków (można nawiązać do historycznej komisji Boni Ordinis, która miała duże zasługi dla Lublina)

E.     akcje edukacyjne dla właścicieli i zarządców budynków, które wpłyną na świadomość osób odpowiedzialnych za „dekorowanie” budynków nieestetycznymi reklamami. Być może odpowiedzialni za takie reklamy nie zdają sobie sprawy, że ich zła estetyka działa wręcz w odwrotnym kierunku niż zamierzony w reklamie.

F.     przeprowadzenie „konkursu na najładniejszą i najbrzydszą reklamę w mieście”. W taką akcję powinny włączyć się lokalne media.

G.    wybór najbardziej estetycznego budynku w centrum. Wskazywanie budynków mało estetycznych i „szpecących”.

H.    konkurs na zaprojektowanie szyldu reklamowego. W konkursie mogliby wziąć udział studenci Wydziału Artystycznego, przyszli architekci, plastycy. Nagrodę ufundować może miasto wespół z lubelskimi przedsiębiorcami. Uczestnicy konkursu mogą w ramach konkursu przekazać autorskie prawa majątkowe do wykonanych prac fundatorom. W celu uatrakcyjnienia konkursu można zaproponować wybór najlepszego projektu poprzez zorganizowanie licytacji. Najlepszą pracą wybrano by tę, za którą złożono najwyższą ofertę w licytacji.

Oczywiście nie są to wszystkie możliwości oddziaływania na estetykę miasta. Artykuł jest początkiem serii dotyczącej poprawy estetyki Lublina. W kolejnych częściach będziemy zajmować się analizą obecnego stanu estetyki miasta (mile widziane zdjęcia) oraz będziemy szczegółowo analizować poszczególne propozycje dotyczące jej poprawy. W najbliższym artykule zajmiemy się analizą poszczególnych środków prawnych, którymi dysponują władze. Dotyczy to w szczególności możliwości różnicowania opłat, wysokości podatków bądź udzielania dotacji w celu wpływania na estetykę miasta.

W imieniu Forum Rozwoju Lublina zapraszamy wszystkich chętnych do zgłaszania swoich uwag i propozycji. Mamy nadzieję, że artykuł będzie początkiem konstruktywnej dyskusji w kwestii reklam i szyldów, oraz ogólnej estetyki naszego miasta.

Piotr Karczewski

Paweł Daszczuk

Komentarze (4)

Pokaż/Ukryj formę komentarza